بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُهاجِرِينَ » . « 1 » برخى گفته‌اند اين آيه نفى توارث در مؤاخاة بوده است . اهميت عقد مؤاخاة در شرايط سال نخست هجرت كاملًا قابل درك است . اين مسأله در درجهء اول براى حمايت از مهاجران بىسر پناه بوده است . لذا نقل شده است كه : آخى رَسُولُ اللّه بَيْنَ اصْحابِهِ ، آخى بَيْنَ الفَقيرِ و الغَنى لِيَرُدّ الغَنِىّ عَلَى الْفَقير ، « 2 » زمانى كه سعد بن ربيع انصارى با عبد الرحمن بن عوف برادر شد پيشنهاد كرد تا « ان يناصفه اهلَهُ و ماله » . « 3 » سهيلى تحليل جالبى از مؤاخاة كرده : « رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در زمانى كه به مدينه در آمد ميان اصحاب خود عقد مؤاخاة بست تا وحشت غربت را از ميان آنان بردارد و پس از مفارقت اهل و عيال ، آنان را با يكديگر مأنوس سازد و برخى را كمك براى ديگران قرار دهد ؛ اما و زمانى كه اسلام عزت يافت ، قلوب با يكديگر انس يافت و وحشت از ميان رفت خداوند آيهء « أُولُوا الْأَرْحامِ » نازل كرد و همه مؤمنان را با يكديگر برادر ساخت » . « 4 » از مهمترين اهداف اين مؤاخاة مىتوانست تأكيد بر ايجاد اخوت ناشى از ايمان به خداوند باشد اين مسأله در كاستن از قدرت حلف‌ها و پيمانهاى جاهلى اهميت زيادى داشت ، بويژه كه اين پيمان بر اساس در حق بود در حالى كه پيمانهاى جاهلى تعريف خاصى براى حق جز منافع قبيله‌اى نداشتند ( مگر در حلفى چون حلف الفضول ) . ايجاد روحيهء تعاون و همكارى و تأكيد بر « الفت همگانى » و اتحاد جامعه بر اساس برادرى اسلامى از نتايج قطعى چنين عقدى بوده است . در واقع ، بايد اين اقدام را پس از ساختن مسجد [ خانهء خدا و متعلق به همهء مردم و همهء قبايل ] دومين اقدام ضرورى براى تقويت بنيه جامعه اسلامى دانست . چنين تحولى از جامعهء قبيله‌اى جاهلى به امت اسلامى ، مهمترين مسأله براى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در دعوت اسلاميش بوده است . 3 - نخستين قانون اساسى امت واحده حضور قبايل مختلف و طوايف متعددى كه در مدينه زندگى مىكردند بر طبق سنتهاى جاهلى ، سبب نزاع و اختلاف بود . افزون بر آن ، قبايل يهودى علاوه بر مسائل قبيله‌اى ، تعارض تازه‌اى با مسلمانان پيدا كرده و بر زمينه‌هاى اختلاف وتعارض افزوده بودند . اين

--> ( 1 ) . احزاب ، 6 ؛ و نك : مجمع البيان ، ج 8 ، ص 339 ؛ سورهء احزاب در سال پنجم هجرت نازل شده است . البته وصيت مستثنى شده چنان كه حمزه در غزوه احد زيد بن حارثه را كه با وى عقد اخوت داشته وصى خود كرد . نك : السيرة النبوية ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 505 ( 2 ) . الكامل ضعفاء الرجال ، ج 6 ، ص 118 ( 3 ) . بخارى ، ج 2 ، ص 2 ( 4 ) . الروض الانف ، ج 2 ، ص 18 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 553 از همو